Vandaag gaat in Vlaanderen bijna een kwart van het goederentransport via de binnenscheepvaart. Het is de bedoeling van de Vlaamse Regering om de wegen zoveel mogelijk te ontlasten van het goederenvervoer en het vervoer te water te stimuleren. Meer, en steeds grotere schepen zullen de kanalen bevaren. Ook voor regio Meetjesland zullen de gevolgen merkbaar worden. Tijd om even stil te staan bij de historiek van één van de oudste en belangrijkste kanalen : het kanaal van Gent naar Brugge.
Verhaal van het kanaal
De Brugse of Gentse vaart, zoals het kanaal op de meeste plaatsen heet, loopt in het Meetjesland door de gemeenten Lovendegem, Zomergem, Nevele, Aalter en Knesselare. De vaart werd grotendeels gegraven in de bedding van natuurlijke waterlopen en ontstond door het verbinden van de Zuidleie, ten zuiden van Brugge en de Oude Kale (Nevele, Merendree) die de middenloop vormde van een groter afwateringssysteem met de Poekebeek en de Durme. Het graven van de nieuwe vaart had grote gevolgen voor de afwatering van het natuurlijke stelsel. Eerder hadden het graven van de Lieve in de tweede helft van de dertiende eeuw en van de Sassevaart (nu het kanaal Gent-Terneuzen) omstreeks 1550, de afwatering van het Kalestelsel al drastisch gewijzigd. Toen rond 1850 het Schipdonkkanaal werd aangelegd in de eigenlijke bedding van de Kale, zorgde dit opnieuw voor grote wijzigingen.
Reeds in de veertiende eeuw hadden de Bruggelingen gepoogd een verbinding tot stand te brengen tussen de Zuidleie en de Leie in de omgeving van Deinze. Door meer water af te voeren van de Leie, naar de Zuidleie die uitmondde in het Zwin, moest deze verbinding een oplossing vormen voor de verdere verzanding. Tot groot ongenoegen van de Gentenaars, die vreesden voor het schaden van de economische belangen, startten ze met de graafwerken. De Gentse Witte Kaproenen lieten zich niet onbetuigd en vielen de Brugse delvers aan. Die schermutselingen leidden uiteindelijk tot de Slag bij het Beverhoutsveld. Na de Brugse nederlaag in 1379 werden de graafwerken stopgezet.
Pas in de zeventiende eeuw, toen tijdens de godsdienstoorlogen de verbinding via de Sassevaart vanuit Gent met de Westerschelde was verbroken en de economie van de belangrijkste Vlaamse steden was stilgevallen, ontstond eensgezindheid over een kanaal dat Gent met Brugge, Oostende en de zee zou verbinden. Onder impuls van Albrecht en Isabella werd het initiatief genomen de vaart te graven naar de Leie te Gent. Tijdens het Twaalfjarig Bestand (1609-1621), midden de Tachtigjarige Oorlog, werden de vijandelijkheden tussen het Spaanse leger en de Noordelijke troepen gestaakt. In deze periode werd met de aanleg gestart. Beide partijen maakten van de gelegenheid gebruik om hun posities te consolideren en te verbeteren. Het tracé Gent-Oostende kwam tussen 1613 en 1629 tot stand en vormde meteen ook een belangrijke factor in de Spaanse bevoorrading en verdediging. Overal langs het kanaal werden forten en redoutes aangelegd.
Het kanaal heeft steeds een belangrijke economische functie vervuld. Bedrijven vestigden zich langs de oevers en eromheen ontstonden verschillende nieuwe woonkernen. Om de scheepvaart te verbeteren werden doorheen de tijd enkele smalle bochten rechtgetrokken en werd het kanaal verbreed.
Pleziervaart en waterrecreatie zijn verschijnselen van de jongste decennia.
Het Seine-Schelde Project (Trans Europees Netwerk voor goederenverkeer)
In 2006 verleende de Vlaamse Regering haar goedkeuring aan het project Seine-Schelde.
Dit project heeft als doelstelling onder meer een betere bevaarbaarheid van de Leie vanaf de Franse grens tot Deinze en het Afleidingskanaal van de Leie tot aan de kruising met het kanaal Gent-Oostende, dat op zijn beurt toegang geeft tot de Ringvaart om Gent en via het kanaal Gent-Terneuzen aantakt op de Schelde.
Daarnaast loopt binnen dit ambitieuze Europese binnenvaartproject momenteel een haalbaarheidsstudie (Seine-Schelde Westproject) waarin een betere binnenvaartontsluiting van de kusthavens via een aanpassing van het bestaande Afleidingskanaal van de Leie tussen Schipdonk en Zeebrugge wordt onderzocht. De resultaten van dit onderzoek worden begin 2008 verwacht.
Bloeiende bermen in Knesselare.
Natuurverenigingen hadden al langer een boontje voor de bermflora van het kanaal. Halverwege de jaren ‘80 van de vorige eeuw ondernam Quercus, de toenmalige natuurvereniging in Knesselare-Aalter-Nevele een poging om de zeer soortenrijke bermen te Bellem (Aalter) in beheer te krijgen. Helaas voelde de bevoegde administratie er destijds niets voor om het beheer uit handen te geven. Wat in Bellem niet lukte, kreeg in 1989 toch gestalte toen een lagere school van Knesselare via een WWF-project een deel van de kanaalbermen in de gemeente als schoolreservaat kreeg toebedeeld. Vrij snel werd een beheersovereenkomst gesloten met Quercus, onder de vleugels van Natuurreservaten vzw. Meteen was het eerste reservaat geboren.
Sedertdien is het beheer danig veranderd. Het dichtgegroeide jaagpad, ooit een veel gebruikt fietspad tussen Gent en Brugge, werd opnieuw toegankelijk. De rondtrekkende schaapkudde verdween en na een overstapje met manueel beheer, werd gestart met begrazingsbeheer met schapen en geiten binnen een omheining. Hiervoor werden oude, met uitsterven bedreigde rassen zoals het Mergellandschaap, de Ardense voskop en ook de Toggenburgergeit gebruikt. Na de sensibiliseringscampagne van Natuurreservaten vzw in 1998-99 "Het kanaal Gent-Brugge, een kanaal met een verhaal" breidde het reservaat uit. Het strekt zich nu uit vanaf de zwaaikom te Aalter tot aan de brug van St.-Joris (Beernem). De doelstelling om terug bloemrijke, schrale bermen te bekomen, krijgt stilaan gestalte. Het bloeiaspect van Gaspeldoorn en Brem in het voorjaar is echt een lust voor het oog. Heel veel zeldzame planten komen opnieuw voor : Wilde tijm, Onderaardse klaver, Ijzerhard, Bijenorchis, ... . Het loont echt de moeite om eens kennis te maken met dit ongekend stukje natuur.
